Thun liên hàm khi niềng trong suốt: dùng cho ca hô, móm do răng, móc vào rãnh khay hay nút, đeo bao lâu, thay thun, đứt thun, quên đeo, khi cần vít neo.
Thun liên hàm là những vòng cao su y tế nhỏ móc từ hàm trên xuống hàm dưới, tạo lực kéo giữa hai hàm để chỉnh cách hai hàm răng khớp với nhau. Khay chỉ tác động lên răng trong cùng một hàm, nên ca hô hoặc móm do răng thường cần thêm thun. Thun phải đeo gần như cả ngày như khay, thay mới hằng ngày, và chỉ tháo khi ăn, đánh răng.
Không phải ca niềng răng Invisalign nào cũng có thun. Ca nào cần, bác sĩ sẽ cho anh/chị thấy trên mô phỏng chặng nào bắt đầu đeo thun và thun móc ở răng nào.
1. Thun liên hàm dùng để làm gì
Hãy hình dung hai hàm răng như hai cánh cửa khép vào nhau. Khay có thể sắp từng cánh cho thẳng, nhưng để chỉnh vị trí cánh này so với cánh kia thì cần một lực nối giữa hai bên. Thun làm việc đó.
Các kiểu kéo thường gặp: - Ca hô do răng: thun móc từ vùng răng nanh hàm trên xuống vùng răng hàm hàm dưới, kéo răng trên lùi lại và răng dưới tiến lên một chút. Thông tin thêm ở trang niềng răng hô. - Ca móm do răng: hướng kéo ngược lại, từ răng nanh hàm dưới lên răng hàm hàm trên. Xem thêm trang niềng răng móm. - Một số kiểu khác như kéo thẳng đứng để hai răng chạm nhau ở ca cắn hở nhẹ, hoặc kéo chéo ở ca cắn chéo vài răng.
Thun chỉ dịch răng, không thay đổi kích thước xương hàm. Với ca lệch xương hàm nặng ở người đã hết tăng trưởng, thun không thay được phẫu thuật. Bác sĩ phân biệt lệch do răng hay do xương qua phim sọ nghiêng trước khi đưa thun vào kế hoạch.
2. Móc thun vào đâu: rãnh trên khay hay nút trên răng
Có hai cách tạo điểm móc, nhiều ca dùng cả hai:
| Tiêu chí | Rãnh cắt trên khay | Nút gắn trên răng |
|---|---|---|
| Hình dạng | Khay được cắt sẵn một khe nhỏ hình móc ở mép | Một nút composite nhỏ dán lên răng, khay khoét chỗ để nút lộ ra |
| Thun tác động lên | Cả khay, rồi khay truyền lực cho răng | Trực tiếp lên răng có nút |
| Ưu điểm | Không cần dán thêm gì lên răng | Lực đi thẳng vào răng, khay ít bị kéo bật |
| Lưu ý | Mép rãnh có thể bị thun kéo hở nếu lực mạnh | Nút có thể bung khi nhai cứng, giống attachment |
Cách móc thun những ngày đầu: 1. Rửa tay, đứng trước gương có đủ ánh sáng. 2. Đeo khay vào cả hai hàm trước. 3. Móc một đầu thun vào điểm khó với hơn, thường là răng hàm phía trong, bằng ngón tay hoặc que móc thun được phát kèm. 4. Kéo nhẹ cho thun giãn ra, móc đầu còn lại vào điểm thứ hai. 5. Kiểm tra thun đúng vị trí, không xoắn, không vắt qua lợi.
Lần đầu có thể mất vài phút cho mỗi bên.
3. Đeo thun bao lâu mỗi ngày
Thun đi theo khay: khay đeo 20–22 giờ thì thun cũng đeo gần như suốt thời gian đó. Chỉ tháo khi ăn và đánh răng, đeo lại ngay khi khay đã về chỗ.
Lý do là răng chỉ dịch khi lực kéo đều đặn. Đeo thun buổi tối rồi bỏ cả ngày, hoặc đeo ngày có ngày không, răng chịu lực ngắt quãng: ê răng lặp lại mỗi lần đeo lại mà tiến độ chậm. Giờ ngủ là quãng đeo dài nhất trong ngày, đừng bỏ thun lúc đi ngủ.
Một số ca bác sĩ chỉ dặn đeo thun trong một giai đoạn, hoặc chỉ ban đêm ở cuối điều trị. Lịch đeo cụ thể theo chỉ định cho từng ca, anh/chị không nên tự giảm. Cách sắp xếp giờ đeo khay trong ngày có ở bài đeo khay niềng trong suốt mỗi ngày thế nào.
4. Thay thun mỗi ngày và giữ đúng cỡ
Thun cao su giãn dần và mất lực sau nhiều giờ bị kéo căng trong môi trường ẩm của miệng. Vì vậy bác sĩ thường dặn dùng thun mới ít nhất mỗi ngày. Nhiều ca được dặn thay thun mới sau mỗi bữa ăn, vì đằng nào cũng phải tháo ra.
Những điều cần giữ: - Dùng đúng cỡ thun bác sĩ giao. Mỗi gói ghi ký hiệu cỡ và lực, các gói khác nhau không thay thế cho nhau. - Không móc hai thun chồng lên nhau để kéo nhanh hơn. Lực quá mạnh làm răng đau, khay bị kéo bật, có thể làm răng di chuyển sai. - Không dùng lại thun cũ đã tháo ra. - Cất gói thun nơi khô, mát, tránh nắng. Bỏ một ít thun vào hộp đựng khay và ví để luôn có thun dự phòng. - Gần hết thun thì báo phòng khám để lấy thêm, đừng đợi hết hẳn.
Người có tiền sử dị ứng cao su latex cần báo bác sĩ ngay từ đầu. Có loại thun không chứa latex.
5. Đứt thun, quên đeo, hết thun: xử lý thế nào
| Tình huống | Nên làm |
|---|---|
| Thun đứt giữa ngày | Thay thun mới ngay, cùng cỡ |
| Quên đeo vài giờ | Đeo lại ngay khi nhớ. Không đeo gấp đôi để bù |
| Quên đeo nhiều ngày | Đeo lại, báo bác sĩ để xem có cần giữ khay hiện tại lâu hơn không |
| Hết thun, chưa kịp lấy | Gọi phòng khám, vẫn đeo khay đủ giờ |
| Nút móc thun bị bung | Không móc thun ở vị trí đó, gọi phòng khám hẹn dán lại |
| Mép rãnh khay bị rách hoặc hở | Báo bác sĩ, không tự cắt sửa khay |
Thun đứt liên tục ở cùng một vị trí có thể do thun cọ vào cạnh sắc hoặc cỡ chưa hợp. Nên báo bác sĩ thay vì cứ thay thun mãi.
6. Căng tức, đau và ăn uống khi đeo thun
Vài ngày đầu, các răng được móc thun thường ê và căng hơn những răng khác. Há miệng rộng, ngáp, cắn miếng to có thể thấy mỏi. Cảm giác này thường giảm sau vài ngày và quay lại nhẹ hơn mỗi khi chuyển sang khay mới.
Mẹo cho những ngày đầu: - Bắt đầu đeo thun vào buổi tối để giờ căng nhất trùng giờ ngủ. - Ăn đồ mềm, cắt nhỏ. - Không bỏ thun vì ê. Bỏ rồi đeo lại, cơn ê lại bắt đầu từ đầu.
Về ăn uống, khi ăn anh/chị tháo cả khay lẫn thun, nên không có chuyện vừa ăn vừa đeo thun. Uống nước lọc thì có thể giữ nguyên khay và thun. Ăn xong đánh răng, đeo khay, rồi móc thun mới.
7. Khi nào cần vít neo
Thun dựa vào răng ở đầu bên kia làm điểm tựa. Mỗi lần thun kéo răng phía này, răng phía kia cũng chịu một lực ngược lại. Ở hầu hết ca, điều này đã được tính trong kế hoạch. Nhưng có những ca cần kéo lùi cả cụm răng một quãng dài, đóng khoảng lớn sau nhổ răng, hoặc làm lún răng, mà không muốn răng làm điểm tựa bị kéo theo. Khi đó bác sĩ có thể chỉ định vít neo chặn.
Vít neo là một vít nhỏ đặt vào xương hàm, thường ở giữa chân hai răng, có gây tê tại chỗ khi đặt. Thun hoặc lò xo được móc vào vít, nên lực kéo có điểm tựa cố định. Vít được tháo khi không còn cần. Không phải ca nào có thun cũng cần vít neo. Nếu ca của anh/chị cần, bác sĩ sẽ nói rõ từ lúc lập kế hoạch.
8. Khi nào nên gọi bác sĩ và đặt lịch tại S-Dental
Nên gọi phòng khám khi: - Một răng đau nhiều, đau kéo dài hơn vài ngày sau khi bắt đầu đeo thun. - Răng lung lay rõ bất thường, hoặc khớp cắn thay đổi đột ngột. - Khay bị thun kéo bật khỏi răng, không giữ được. - Nút móc thun bung, rãnh khay rách. - Môi, má bị loét ở chỗ thun cọ vào. - Có dấu hiệu dị ứng như ngứa, sưng môi khi đeo thun.
Niềng răng trong suốt tại S-Dental làm ở Cơ sở 1: số 1A đường DX1, khu đô thị Đặng Xá, xã Thuận An, Hà Nội. Ca khay trong suốt do BS. An Văn Sơn phụ trách. BS. Sơn tốt nghiệp Đại học Y Hà Nội năm 2014 và có chứng chỉ chỉnh nha Invisalign. Gọi hoặc nhắn Zalo 096 629 03 01, từ 8:00–21:00, thứ 2 đến Chủ nhật, hoặc để lại thông tin tại trang liên hệ.
9. Hỏi đáp
Bao giờ thì bắt đầu đeo thun liên hàm?
Tuỳ kế hoạch. Có ca đeo ngay từ những khay đầu, có ca bắt đầu ở giữa quá trình khi răng trong từng hàm đã thẳng. Mô phỏng thường cho thấy chặng nào khay có rãnh hoặc răng nào có nút móc thun.
Đeo thun liên hàm trong bao lâu thì xong?
Không có con số chung. Thời gian phụ thuộc mức chênh giữa hai hàm, phản ứng của răng và việc đeo thun có đều không. Bác sĩ đánh giá ở mỗi lần tái khám và báo khi nào giảm hoặc ngừng thun.
Có thể tự tăng cỡ thun để nhanh hơn không?
Không nên. Lực mạnh hơn không làm răng đi nhanh hơn một cách an toàn, mà dễ gây đau, kéo bật khay và tăng nguy cơ tổn thương chân răng. Chỉ đổi cỡ khi bác sĩ chỉ định.
Đeo thun có ảnh hưởng khớp thái dương hàm không?
Thun dùng lực nhẹ và được bác sĩ tính toán, phần lớn người không gặp vấn đề. Nếu anh/chị thấy đau trước tai, khó há miệng hoặc có tiếng kêu ở khớp khi nhai, hãy báo bác sĩ để kiểm tra.
Thun có bị lộ khi nói chuyện không?
Thun thường nằm ở vùng răng nanh và răng hàm, nên khi cười hoặc nói lớn người đối diện có thể thấy. Có loại thun trong hoặc màu nhạt, anh/chị có thể hỏi bác sĩ xem có loại phù hợp với cỡ được chỉ định không.
Lỡ nuốt phải thun thì có sao không?
Thun rất nhỏ, nếu lỡ nuốt thì thường đi qua đường tiêu hoá mà không gây hại. Anh/chị chỉ cần thay thun mới. Nếu có cảm giác vướng ở cổ, ho sặc hoặc khó thở thì cần đi khám ngay.
