Ăn uống khi niềng răng trong suốt: tháo khay trước bữa, đeo khay chỉ uống nước lọc, xếp bữa để đủ giờ đeo, ăn tiệc, ăn gì khi khay mới, kẹo cao su.
Khi niềng răng trong suốt, anh/chị không phải kiêng nhiều món như người đeo mắc cài, nhưng phải tháo khay mỗi lần ăn và chỉ uống nước lọc khi đang đeo. Cái khó thật sự không nằm ở món ăn mà ở thời gian: mỗi bữa là một khoảng khay nằm trong hộp, và tổng thời gian đó phải đủ ít để khay vẫn ở trên răng 20–22 giờ mỗi ngày.
Cơ chế khay dịch răng từng chặng nhỏ đã được giải thích ở trang niềng răng Invisalign. Ở đây chỉ bàn chuyện ăn uống hằng ngày: vì sao phải tháo khay, uống gì được, sắp xếp bữa thế nào, đi ăn ngoài ra sao và những ngày đầu khay mới nên ăn gì cho dễ chịu.
1. Vì sao phải tháo khay mỗi lần ăn
Khay được làm từ nhựa mỏng, ôm sát từng mặt răng. Lực nhai của hàm lớn hơn nhiều so với lực khay chịu được khi thiết kế. Nhai khi đang đeo khay dễ làm khay nứt, cong mép hoặc biến dạng. Khay đã biến dạng sẽ không ép răng đúng hướng nữa, dù nhìn bằng mắt có vẻ vẫn bình thường.
Lý do thứ hai là vệ sinh. Thức ăn lọt vào giữa khay và răng bị giữ sát men nhiều giờ, nước bọt không rửa được, dễ gây sâu răng và mất khoáng. Lý do thứ ba là màu: đồ ăn có màu đậm như cà ri, nước sốt cà chua, nghệ có thể nhuộm khay, làm khay ngả vàng và lộ rõ khi nói chuyện.
Thói quen cần tạo ngay từ tuần đầu: ngồi vào bàn ăn là tháo khay, cất vào hộp, ăn xong vệ sinh rồi mới đeo lại.
2. Đang đeo khay thì uống được gì
Nguyên tắc đơn giản: khi khay đang nằm trên răng, chỉ uống nước lọc mát hoặc nước ở nhiệt độ phòng. Mọi đồ uống khác nên tháo khay ra rồi uống.
| Đồ uống | Đeo khay uống được không | Lý do |
|---|---|---|
| Nước lọc mát, nước lọc thường | Được | Không đường, không màu, không làm hại khay |
| Nước ấm vừa | Hạn chế, nên tháo khay | Nước quá ấm có thể làm nhựa mềm, cong |
| Trà, cà phê, nước nóng | Tháo khay | Nhiệt làm biến dạng khay, màu nhuộm khay và răng |
| Nước ngọt, nước có ga, nước trái cây | Tháo khay | Đường và axit bị giữ sát men răng dưới khay |
| Sữa, sữa chua uống, trà sữa | Tháo khay | Có đường, dễ để lại cặn, có trân châu hoặc thạch thì càng phải tháo |
| Bia, rượu | Tháo khay | Có đường, cồn và màu; uống xong cần súc miệng kỹ |
Uống qua ống hút không thay được việc tháo khay: nước vẫn tràn quanh khay và đọng ở viền lợi. Chuyện cà phê và thuốc lá được nói kỹ hơn ở bài uống cà phê, hút thuốc khi niềng trong suốt.
3. Sắp xếp bữa ăn để vẫn đủ giờ đeo
Đeo 20–22 giờ nghĩa là cả ngày chỉ có khoảng 2–4 giờ không đeo, chia cho các bữa và các lần vệ sinh. Thời gian này hết rất nhanh nếu ăn kiểu nhâm nhi cả buổi.
Vài cách giữ giờ hiệu quả:
- Gộp ăn vặt vào bữa chính. Thay vì ăn hoa quả lúc 10 giờ, ăn luôn ngay sau bữa sáng.
- Uống trà, cà phê trong lúc đang tháo khay để ăn, không tách thành một lần tháo riêng.
- Đặt nhắc giờ trên điện thoại khi bắt đầu tháo khay, để không quên đeo lại sau bữa.
Người cần ăn nhiều bữa nhỏ vì bệnh dạ dày, tiểu đường hoặc làm ca nên nói trước khi tư vấn để bác sĩ cùng tính lịch ăn khả thi.
4. Ăn ngoài, đi tiệc, đi công tác
Ăn ngoài là lúc khay hay bị mất hoặc đeo thiếu giờ nhất. Trước khi ra khỏi nhà, kiểm tra trong túi có đủ: hộp đựng khay, bàn chải nhỏ, tuýp kem nhỏ, chỉ nha khoa và một chai nước lọc.
Khi ngồi vào bàn:
- Tháo khay trong nhà vệ sinh hoặc kín đáo tại bàn, cho ngay vào hộp. Không gói khay trong giấy ăn, không đặt lên khay đồ ăn hay mép bàn. Đây là cách khay bị dọn đi cùng rác nhiều nhất.
- Đám cưới, liên hoan thường kéo dài vài tiếng. Ăn tập trung trong một khoảng, rồi vệ sinh và đeo lại, đừng để khay trong hộp suốt buổi chỉ vì còn ngồi uống.
- Nếu không đánh răng được, ít nhất súc miệng thật kỹ bằng nước lọc, dùng chỉ nha khoa lấy thức ăn ở kẽ rồi mới đeo khay. Về nhà đánh răng lại.
Đi công tác hoặc du lịch, mang theo cả khay đang đeo và khay vừa dùng xong, để lỡ mất khay ở xa vẫn có khay đeo tạm.
5. Những ngày đầu khay mới nên ăn gì
Mỗi lần chuyển khay, răng thường căng tức 1–2 ngày. Sau buổi mài kẽ, răng có thể ê nhẹ vài ngày. Đây không phải lúc ăn đồ dai hay cắn mạnh.
Món nên chọn trong những ngày này: cháo, súp, cơm nấu mềm, trứng hấp, đậu phụ, cá hấp, thịt băm, rau luộc mềm, chuối, đu đủ chín, sữa chua. Thức ăn nên cắt nhỏ để nhai bằng răng hàm, đỡ phải cắn bằng răng cửa.
Nên tạm tránh:
- Cắn trực tiếp vào táo nguyên quả, ngô bắp, bánh mì vỏ cứng. Cắt thành miếng nhỏ thì ăn được.
- Thịt dai, gân, mực khô, đồ nướng cháy cạnh.
- Đồ quá lạnh hoặc quá nóng nếu răng đang ê sau mài kẽ.
Có một điểm hay bị quên: dù khay đã tháo ra, các nút attachment vẫn còn dán trên răng. Nhai đá viên, xương, kẹo cứng, hạt cứng có thể làm bung attachment. Thiếu attachment, khay không điều khiển được răng đó nữa. Vì vậy với nhóm đồ quá cứng, nên hạn chế suốt thời gian niềng chứ không chỉ những ngày đầu.
6. Kẹo cao su, ăn vặt và đồ dính
Không nhai kẹo cao su khi đang đeo khay. Kẹo bám vào mặt khay, khó gỡ, và động tác nhai liên tục làm khay mòn, lệch. Đừng nhầm kẹo cao su với que nhai khay (chewie): que nhai là dụng cụ bác sĩ hướng dẫn dùng vài phút để khay ôm sát răng, không phải để ăn.
Lúc đã tháo khay, nhai kẹo cao su không đường không làm hại khay, nhưng tốn thời gian không đeo mà chẳng giúp gì cho việc niềng. Muốn giữ hơi thở thơm thì đánh răng hoặc súc miệng sau bữa là đủ.
Ăn vặt là thứ làm hụt giờ đeo nhiều nhất: mỗi gói bánh nhỏ là một lần tháo khay, vệ sinh, đeo lại. Đồ dính như kẹo dẻo, kẹo lạc, bánh nếp, xôi dẻo dễ kẹt quanh attachment, ăn xong phải chải kỹ hơn bình thường.
7. Ăn xong, làm gì trước khi đeo lại khay
Thứ tự gọn nhất sau mỗi bữa:
- Súc miệng bằng nước lọc để trôi bớt thức ăn.
- Đánh răng bằng kem có fluoride, chú ý viền lợi và quanh từng attachment.
- Dùng chỉ nha khoa ở những kẽ hay giắt thức ăn.
- Tráng khay bằng nước mát.
- Đeo khay, ấn bằng đầu ngón tay hoặc cắn nhẹ que nhai cho khay vào hết.
Cách làm sạch khay kỹ hơn, ngâm gì, tránh dùng gì, có ở bài cách vệ sinh khay niềng trong suốt.
8. Khi nào nên gọi bác sĩ / Đặt lịch tại S-Dental
Anh/chị nên báo phòng khám nếu gặp một trong các tình huống sau:
- Bung hoặc mẻ attachment sau khi ăn.
- Khay nứt, cong mép sau khi lỡ uống nước nóng hoặc lỡ nhai khi đang đeo.
- Lịch ăn uống thay đổi kéo dài (làm ca đêm, đi công tác dài ngày) khiến khó giữ đủ giờ đeo.
- Răng ê buốt kéo dài khi ăn uống, không giảm sau vài ngày.
Niềng răng trong suốt tại S-Dental thực hiện ở Cơ sở 1: số 1A đường DX1, khu đô thị Đặng Xá, xã Thuận An, Hà Nội. Ca khay trong suốt do BS. An Văn Sơn phụ trách, bác sĩ tốt nghiệp Đại học Y Hà Nội năm 2014 và có chứng chỉ chỉnh nha Invisalign.
Gọi hoặc nhắn Zalo 096 629 03 01, từ 8:00 đến 21:00, thứ 2 đến Chủ nhật, hoặc để lại thông tin ở trang liên hệ.
9. Hỏi đáp
Đang đeo khay có uống nước có ga không đường được không?
Không nên. Nước có ga dù không đường vẫn có tính axit nhẹ, khi bị giữ dưới khay nhiều giờ sẽ ảnh hưởng men răng. Hãy tháo khay, uống, súc miệng bằng nước lọc rồi đeo lại.
Niềng răng trong suốt có phải kiêng món nào suốt thời gian điều trị không?
Hầu như không có món phải bỏ hẳn, vì khay được tháo ra khi ăn. Chỉ nên hạn chế đồ quá cứng như đá viên, xương, kẹo cứng vì chúng có thể làm bung attachment. Đồ dính thì ăn được nhưng phải chải răng kỹ sau đó.
Ăn xong mà không có bàn chải thì có đeo khay lại luôn được không?
Được nếu đã súc miệng thật kỹ bằng nước lọc và lấy hết thức ăn ở kẽ răng. Đừng để khay trong hộp quá lâu chỉ vì chưa đánh răng được. Khi có điều kiện thì đánh răng lại ngay.
Tối ăn khuya thì có ảnh hưởng gì không?
Bữa khuya là thêm một lần tháo khay và một lần vệ sinh. Nếu ăn khuya rồi lười đánh răng mà đeo khay đi ngủ, thức ăn bị giữ sát răng cả đêm. Tốt nhất gộp vào bữa tối, còn nếu vẫn ăn thì phải đánh răng trước khi đeo khay ngủ.
Uống thuốc khi đang đeo khay có được không?
Thuốc viên uống với nước lọc thì thường không cần tháo khay. Thuốc dạng siro, thuốc pha có đường hoặc có màu thì nên tháo khay, uống xong súc miệng rồi đeo lại. Nếu đang dùng thuốc dài ngày, hãy báo bác sĩ khi khám.
